xập xè
Định nghĩa
Tính từ (hoặc trạng từ, tùy ngữ cảnh): - Trạng thái lúc nổi lúc chìm, không ổn định, nghiêng ngả: "xập xè" mô tả sự chuyển động hoặc tình trạng không cân bằng, thường là của vật thể hoặc trạng thái. - Âm thanh nhẹ, lộp bộp, không đều: "xập xè" cũng có thể chỉ tiếng động nhỏ, rời rạc, như tiếng vỗ nhẹ hoặc tiếng bước chân trên mặt đất ẩm ướt.
Ví dụ sử dụng
Tính từ:
- Chiếc thuyền xập xè trên sóng. (Chiếc thuyền lúc lên lúc xuống, không vững vàng trên mặt nước.)
- Cái bàn xập xè vì chân bị gãy. (Cái bàn nghiêng ngả, không đứng vững do một chân hỏng.)
Trạng từ:
- Anh ấy đi xập xè trong bùn. (Anh ấy bước đi với tiếng động nhẹ, lộp bộp trên nền đất lầy lội.)
Các cách sử dụng nâng cao
"xập xè xập xè" (dạng lặp từ): nhấn mạnh sự chuyển động hoặc âm thanh liên tục, không đều.
- Mưa rơi xập xè xập xè trên mái tôn. (Tiếng mưa rơi lộp độp, không đều trên mái nhà.)
"xập xè như xập xòe" (theo tham chiếu từ điển Việt-Pháp): từ này tương tự "xập xòe", mang nghĩa lắc lư, chao đảo nhẹ.
- Cô ấy bước đi xập xè như say rượu. (Dáng đi nghiêng ngả, không vững vàng.)
Biến thể và từ gần giống
Xập xòe (tính từ): có nghĩa tương tự, chỉ sự lắc lư, nghiêng ngả.
- Cánh cửa xập xòe trong gió. (Cánh cửa đung đưa, không cố định.)
Lập lòe (tính từ): chỉ sự chập chờn, lúc sáng lúc tối, hoặc không ổn định (thường về ánh sáng).
- Đèn lập lòe trong đêm. (Ánh sáng nhấp nháy, không đều.)
Từ đồng nghĩa
- Chập chờn: lúc có lúc không, không ổn định (thường về hình ảnh, âm thanh).
- Lắc lư: chuyển động qua lại, không vững.
- Lộp bộp: âm thanh nhẹ, đều đặn nhưng không rõ ràng.
Thành ngữ liên quan
- Xập xè như thuyền chòng chành: so sánh trạng thái không vững vàng, dễ đổ ngã.
- Anh ta say rượu, đi xập xè như thuyền chòng chành. (Dáng đi xiêu vẹo, mất thăng bằng.)